dalub web bi leen di jàppale, ci jàng ak jàng bind làkku wolof

sàqum baat wolof-wolof

dee : faatu, dëddu, saay. kuy bëgg a dee sam xel dem ci Yàlla. safaan wi mooy juddu.

dee : dinañuy wax tamit de wala dée. (seetal de)

defar : jagal. defar na këram gi ba mu rafet. safaan wi mooy yàq.

defe : foog, yaakaar. dama defe ne yow danga repp a dee.

def : lan ngay def suba ? / def na bëër ci mburu mi.

degeju : neex. yaasa bu degeju la jabaram togg tey. safaan wi mooy naqari.

dege j- : tiga-dege j-. maafe dege lañu koy togge.

deg w- : suuf su dëgër s-, kekk b-. seen àll ba yépp deg la. safaan wi mooy beeñ wala sàlleñ.

dekk w- : fi tëgg di teg ay weñam bu leen di dóor. teggil sa loxo ci dekk wi bala la martó bi di dal. dinañuy wax tamit dékk w-.

dell : fees ba ëpp. baat bi fees rekk rey àndal. saaku bi fees na dell, leneen xajatu ci.

delloo gannaaw : taxawaalu bi ngay def dafa lay delloo gannaaw. safaan wi mooy jëmale kanam.

dellu gannaaw : mbaam mi dafa bañ a dellu gannaaw. bul yaafus mukk bay dellu gannaaw. safaan wi mooy jëm-kanam.

dellu : dëpp, ñibbi. demaat fa nga jógewoon. dellu na seen dëkk. / defaat. dellu na ci saaga yi ñu koy tere.

dem-ak-dikk b- : toogal benn palaas te bàyyi sa dem-ak-dikk bi.

dem-àll b- : day w-, puub y-. dem-àll bee fiy xasaw.

dem : dem na Màkka ñaari yoon. safaan wi mooy ñëw wala dikk.

denc : denc na xaalisam bu baax. / suul, rob. denc nañu maamam démb ca sëgi Yoof ya.

dend : seen ñaari kër yee dend. safaan wi mooy sore.

dengoo : woyandoo, woy ñaar ñaar. man ak moom ñooy dengoo.

de : baat bi mën na tekki lu bare. dëgg-dëgg, lu aju ci, ... yow de war nga xoolaat sa bopp.

deppaas b- : xaalisu dund b-. soxna si, deppaas bi, dafa am noo ko war a laaje.

deqi : deppaar. saxaar gi suba teel lay deqi bés bu jot. safaan wi mooy teer.

deq b- : biir b-, koll b-. sa deq bi réy na de.

derat j- : deel faral di maye derat, dafay sowe ay doomi aadama. dinañuy wax tamit deret j-.

deret j- : dinañuy wax tamit derat j-. (seetal derat)

deretu xaj : melokaani xonq yépp ba mu des xonq coyy. yére bi mu soloon dafa deretu xaj.

der b- : naaj wi dafay yàq deru tubaab yi.

der g- : der gi ñu defare sa dàll yi dëgër na.

des : ñépp dem nañu, man rekk maa fi des. / matadi, mànke. nag yi ñëw nañu wànte des na wenn. safaan wi mooy jeex.

dett-mbeer b- : jànj bu ndaw. tool bi bare na ay dett-mbeer.

detteel : daaneele ginnaaw. yow yaa ko detteel.

dex g- : bérebu ndox. ñoom ndoxum dex lañuy naan ba léegi.