dalub web bi leen di jàppale, ci jàng ak jàng bind làkku wolof

sàqum baat wolof-wolof

ba léegi : ba tey. sa yaay ñëwagul ba léegi ?

ba 1 : bàyyi, wacc. loo moomul, ba ko fa. safaan wi mooy jël.

ba 2 : ba ma demee Pari laa gisoon loolu.

ba-dee : ci lu wóor, ci lu amul benn weerante. yow yaa sàcc xaalis bi ba-dee, gis naa la bi nga koy jël.

baab : dinañuy wax tamit peeg. (seetal peeg)

baabun g- : gisoon nañu ay baabun ca pàrk Aan ba.

baadoolo : xayadi. dafa baadooloo ndax moom, loo ko defal tey, suba mu fàtte ko.

baagante : dem a ka dikk. li ngay baagante ci suba ba léegi mbaa jàmm la ?

baag b- : lu ñuy jëfandikoo ca teen ba ngir génne ndox mi. xuloo ba ca teen ba gaa ñi amul baag la. (léebu).

baal : jéggal. baal ma àq.

baamtu : waxaat. ne ko mu baamtu li mu wax léegi ndax ñi ci ginnaaw dégguñu ko. dinañuywax tamit baamu.

baamu : dinañuywax tamit baamtu. (seetal baamtu)

baana-baana : jaay, jaayantu. dafay baana-baana ci marse bi.

baane : séy, ñapp, katt (wànte baat yii di ñapp ak katt ay saaga lañu). baane jigeen joo takkul dafa araam ci diineey lislaam.

baa b- : bànjóoli b-. nijaayam dafay yar ay baa.

baara-yégoo : yégoo ak nit ci am mbir. dafa baara-yégoo ak waa ji ngir mën a takkaat ndaw si.

baaraam b- : lu nekk ci sa baaraam bi ? su lim bi ëppee benn, waaraam lañuy wax. ñaari waaraam yépp ay metti.

baaraamu-déy b- : ci baaraamu-déy bi la gaañu. dinañuy wax tamit baaraamu-ndey b-.

baaraamu-digg b- : baaraamu-digg li mu nekk ci digg bi mootax ñu tuddee ko baaraamu-digg.

baaraamu-sanqaleñ b- : baaraamu-sanqaleñ li mu gën a tuuti ci waaraam yi mootax ñu tuddee ko baaraamu-sanqaleñ.

baaraamu-tofo-digg b- : baaraamu-tofo-digg li mu topp ci baaraamu-digg bi mootax ñu tuddee ko baaraamu-tofo-digg.

baar : ñor ndànk. roccil matt mi, bàyyi cin li mu baar.

baaru : awu. moo ma daan baaru bi may woy.

baase b- : soos bu ñu togge tiga-dege di ko boole ak cere. cere ak baase la jabar ji togg tey. dinañuy wax tamit baasi.

baas b- : wiir b-. baas bi dafay senn.

baatin b- : li nëbbu. kumpa g-. xam-xam bu làqu b-. kooku borom baatin la. safaan wi mooy saayir b-.

baat b- : li ñuy dégg bu nit di wax, buy woy, buy yuuxu. woykat bi baat bu neex la yor. / baat bi xamuma lu muy tekki.

baaw-naan : woy a ka fecc ngir ñaan Yàlla ndox. war nañoo baaw-naan tey ndax Yàlla ji gëj na fee taw.

baawaan : tuuru bu baax. ndox mi baawaan na fii yépp. dinañuy wax tamit baaw. safaan wi mooy toq.

baaw : dinañuy wax tamit baawaan. (seetal baawaan)

baaxantal : dañuy baaxantal ci feet gi rekk.dinañuy wax tamit baaxental.

baax : pàppaam waa ju baax la. jënd na fas wu baax démb. safaan wi mooy bon wala soxor.

baax g- : aada j-, cosaan l-. loolu ci seen baax la bokk.

baaxoñ b- : baaxoñ xeetu picc la. baaxoñ bi dal na ci bànqaasu garab gi.

baaxu jigeen g- : reegal b-. xale bu jigeen bi tollu na fu mu war a gise baaxu jigeen.

baay-defal-yàlla b- : baay-defal-yàlla mooy koo xam ne dafay def te séentuwul benn dërëm ci li muy def, feyeekuwul kenn lenn, dafay defal doom-aadama yi rekk ngir Yàlla.

baay-faal b- : taalibe Maam Seex Ibra Faal yi lañu tudde ay baay-faal.

baay-jagal b- : nit kuy defaraat lépp. baay-jagal a defaraat sama tele bi.

baay-tëx b- : sa jëkkëru yaay ji nekkul sa baay ji la jur mooy sa baay-tëx.

baay j- : pàppa j-. baay ji du ko bàyyi mu génn mukk.

baddax : sànni ab paaka ngir samp ko fenn. baddax na paaka bi ca jalu suuf ba.

badom b- : dinañuy wax tamit baroom. (seetal baroom)

bagaan b- : këll bu mag bu ñuy def ñam. ñaari bagaani laax lañu ñu tegaloon ca ngénte la.

bagaas b- : kaake y-, dëbës y-. xaar ma, damay wàcce sama bagaas yi.

bag b- : waruwaay wuy jalale nit ñi, bagaas yi ak oto yi ci ndox mi. dafa rate bag bi mootax yeggagul fi mi jëm.

bajantu : tëbantu. lu béy wi di bajantu nii ?

baje b- : jinax j-, kaña g-. baje dafay màtte.

baji j- : dinañuy wax tamit bàjji. (seetal bàjji)

bajo b- : data b-, lëf l-, dëjj w-, awra j-. defaral sa sër bi, sa bajo baa ngi ci biti.

bakis g- : dinañuy wax tamit bàkkis g-. (seetal bàkkis)

bakkan b- : sa bakkan baa ngi nàcc. / dund b-. sama bàkkan bi Yàllaa ma ko jox, moo koy jëlaat saa yu ko neexee. / liy tax ab doom mën a saxaat. doomu gerte bi du mën a sax ndax bakkan bi wadd na. dinañuy wax tamit bakken b-.

bakken b- : dinañuy wax tamit bakkan b-. (seetal bakkan)

bakku b- : bakku mooy kuddu gu mag gu ñuy yëngale cin.

bal b- 1 : dinaa la jëndal bal ndax nga mën a futbal.

bal b- 2 : saaku wala ëmbu marsandiis. oto bi ay bali fëgg-jaay la yeb.

bal b- 3 : balu fetal. doktoor bi génne na bal bi ko rey.

bal-balal : dindi ñax mi ci tool yi. tàmbali nañoo bal-balal waaye ren ñax mi bare na torob.

balaacaag : bala ñu fay yegg (bala cay àgg). sa xar mi dafa seer ba mu ëpp, balaacaag ma jënd nag.

balaa b- : jéyya j-, musiba m-, luxóor b, njaaxum l-. Yàl na ñu Yàlla musal ci balaa. safaan wi mooy jàmm j-, xéewal g-.

balaas b- : sa balaas bi baaxul ndax ceeb bi nga ma peeseel matul kilo.

bala : laata. fey ma sama xaalis bala ngay dem. jëlal suukar bi bala ko ndox mi di seeyal.

bala b- : balambata b-, baliñe b-. bala cosaanu màndeŋ la.

balaxalmàddaa : dund dund gu neex lool. mu ngi balaxalmàddaa de wànte xaalisu askan wi la sàcc.

bale 1 : setal, dindi tilim bi. Awa tey yow yaay bale kër gi.

bale 2 : bee. xaj bale la wax.

balgànd b- : bantu laat. balgànd yi dëgëruñu.

baliñe b- : dinañuy wax tamit bala b-. (seetal bala)

ballarci : ballarci mooy ëlbati suuf si ci am mbey. dinañuy wax tamit ballarñi.

ball : tas. ndox mi ball na fii yëpp.

bal : bal mooy takk ki ngay bëreel ci poqtaan yi.

banaana b- : banaana meññent la. booy ñëw nga andaaleel ma banaana.

banaana g- : garabu banaana. dafay roose banaana gi.

bandkat b- : géwel buy wër dëkk yi ak ay tëggkat di tëgg a ka fecc, di taggaate. bandkat bi jaar na seen kër. dinañuy wax tamit mbandkat b-.

bank : lem. bank na baaraamam.

bann : lu ñuy màndargaale lu xeeñ ba ëpp. ceeb bi muy togg a ngi xeeñ bann.

ban : ban oto mooy sa bos ?

ban b- : suufu ban. béreb bi yépp ban la.

banqanaase b- : banqanaase sunguf su ñul suy tag fu saxaar di jaar la. dinañuy wax tamit bànqañoos b-.

bant-suukër g- : jàmb-suukër g-. li mu yore bant-suukër la.

bant b- : toxalal bant bi bala mu fiy gaañ nit. / dénk b-. lal bi bant bu dëgër lañu ko defare.

bañ 1 : damay bañ xottu buteel bi gaañ la. dafa bañ rekk wànte am na lu mu ko feye xaalisam bi.

bañ 2 : ñàkk. yow doo mëna baña dem ca xew la. / jàngal sa bind bu baax ndax bañ ko fàtte.

bañ 3 : dafa ko bañ rekk wànte defu ko dara. safaan wi mooy bëgg.

baña : dinga jàng wolof ? baña, wolof ay sama làkku maam. dinañuy wax tamit bañaka.

baŋ b- : toogu b-, toogukaay b-. joxal gan gi baŋ bi mu toog.

baqata y- : ñandaxit y-. fompalal xale bi baqataam yi.

baqat b- : dinañuy wax tamit bëqët b-. (seetal bëqët)

bar 1 : réer. xaram dafa bar. safaan wi mooy feeñ.

bar 2 : natt b-. jaaykatu jën bi bar ca, bar ca lay def.

bar 3 : gàtt, gaaw. waa ji dafa bar.

bar-bari : dox dox bu metti ni bar. lu la dal ba ngay bar-bari nii ?

baraada b- : fu ñuy togge àttaaya. raxasal baraada bi, andil ma ko.

baraag b- : xeetu dëkkuwaay. seen kër baraag la woon.

baraan b- : dinañuy wax tamit ngaaràndu. (seetal ngaaràndu)

barab b- : dinañuy wax tamit béreb b-. (seetal béreb)

barag b- : buuru Waalo. maamam mës na nekk barag ca Waalo.

baraj : (ne baraj). cabax, dagaj. baat bi dafay màndargaal lu dugg fenn dugg bu gaaw. weñ wi ne na baraj ci soow mi.

baram : laxas. dafa baram kawar gi.

barastiku : tarxiis. dafa barastiku daanu.

baraxante w- : melo fas, jeeñ w-. jënd na baraxante wu rafet démb.

baraxlu : poroxndollu. fexe na ba baraxlu jàll. dinañuy wax tamit buruxlu.

baraxlu w- : juroom-ñetteelu weer ci kalaandiriye jullit yi. weeru koor moo topp ci baraxlu.

barax b- : xeetu ñax. barax mën na ràbb basaŋ.

bare-ay : bare xuloo ak xeex. waa ji dafa bare-ay mootax duma fo ak moom. safaan wi mooy bare-jàmm, neex-deret.

bare-fitna : sonalaate. xale bi dafa bare-fitna.

bare-kersa : ku bare-kersa mooy ku bare lu muy rus. jigeen day bare-kersa. safaan wi mooy ñàkk-kersa.

bare-pexe : xarañ. waa ji dina ko mën a defar ndax ku bare-pexe la. safaan wi mooy yaafus.

bare : lu ne gàññ. ren mbey mi dox na ndax gerte bare na, dugub bare na. dinañuy wax tamit bari wala bëri.

barigo b- : barigo bi dëwlin la def ba fees dell.

bari : dinañuy wax tamit bare. (seetal bare)

barkelle b- : barkelle mooy doomi fas ak mbaam. barkelle bi gaaw na lool. dinañuy wax tamit berkelle b-.

barke b- : am ñaan. liggeeyam bi am na barke ndax xaalisam bi léegi, bare na lool.

barkooje : ràmm. xaj bi dafa barkooje.

barle : réerle aw mala. ñee di wër xanaa dañoo barle. safaan wi mooy feeñle.

barle b- : doomu gaynde wala doomu segg. barle yi seen yaay dafa wëtti.

barmol b- : doomu nag, sëllu w-, wëllu w-. dafay jënd ay barmol, di leen yar ci këram.

bar b- : bar bi ci biir ndox mi la génne.

bar g- : buum gu dijj gu ñuy jëfandikoo ngir dugg ci ab teen. ndax bar gi jot na ?

barom b- : dinañuy wax tamit sand g-. (seetal sand)

baroom b- : kéwel gu ndaw, xonqaale, te amul béjjen, mbill m-. baroom baa ngi topp ci kow yaay ji di daw. dinañuy wax tamit badom b-.

barsàq b- : béreb bi way-dawlu yi (nit ñu dee ñi) di nekk ba bés pénc. ñàkk liggeey moo waraloon ndaw ñi defoon seen xel ci Barsaa wala barsàq.

bartal b- : wàcc-wàcc b-. jaarale ko ci bartal bi mu gën a gaaw. dinañuy wax tamit mbartal m-.

barxal : buruxal. waa ji dafa barxal yàmbaa bi ci biir marsandiisam mi mootax duwaañ yi gisuñu ko.

basaŋ b- : ndës g-, ndéstan g-, sijaada b-. lalal ko basaŋ bi fii, mu dallu tuuti.

basiira g- : màndute g-. basiira jikko ju baax la ci doom aadama.

basi b- : dugub ju dijj j-. ren dinaa bey suna ak basi.

bas : génne ay rongooñ. sa gët yaa ngi bas.

bat-batóor b- : bat-batoor bi yéeg na ci garab gi. dinañuy wax tamit bët-bëtóor b-.

bataaxal b- : leetar b-. post laa bëgg a jaarale bataaxal bi.

batale : bàyyi benn bataaxal ci nit ngir keneen. batale naa ko ak yaayam.dinañuy wax tamit batali, bàttale wala bàttali.

batali : dinañuy wax tamit batale. (seetal batale)

batañse b- : batañse xeetu lëjum la. du lekk batañse.

batañse g- : taatu batañse g-. ngéddam li am na ay batañse.

batari b- : batari làmp wala bu oto. ñaata ngay jaaye benn batari ?

batimaa b- : dinañuy wax tamit taax. (seetal taax)

bató b- : su may dem Kaasamaas, bató laay jël.

baw : xaj biy baw moo weer sàcc bi. dinañuy wax tamit bów wala mbów.

bawol g- : diwaanu Jurbel. Bawol la cosaanoo.

bawoo : jóge. Saalum gi mu bawoo, laa bawoo man itam. dinañuy wax tamit bàyyikoo.

baxa : bulo asamaan. yére bu baxa la soloon tey bi muy dem.

baxaw : bey ñax mi nekk ci ab toolu dugub. baxaw nañu suna ba pare.

baxla b- : berkelle b-. doomu fas ak mbaam. kañ nga jënd sa baxla bi ?

bax : tegal ndox mi ci gaas bi ndax mu gaaw a bax.

baxru b- : géej g-, teenu xam-xam b-. yal na nga dëkk ci baxru bànneex.

bayaal b- : pénc m-. béreb bu yaatu bu dara nekkul. bayaal bi mën nañu fi des ay kër yu bare.

baye b- : armuwaal bu ndaw b-. dencal ma yére yi ci baye bi.

baynàmmul b- : xàndoor g-, illeer b-. illeer bu genn wàll gi yàqu. sànnil sa baynàmmul bi te nga jënd illeer bu bees.

bay : ci àll bi lañu daan yeendu, di bay ba ngoon. dinañuy wax tamit bey.

bayre b- : luy woo nit ñépp ci kenn. jaaykat bi am na bayre lool.